ฟ้องหย่าฝ่ายเดียวได้ไหม อีกฝ่ายไม่ยินยอม ทำอย่างไร
หมายเหตุ: บทความนี้ให้ข้อมูลกฎหมายทั่วไปเพื่อการศึกษา ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะกรณี แต่ละคดีมีข้อเท็จจริงต่างกัน ควรปรึกษาทนายความก่อนดำเนินการจริง
ตอบสั้น ๆ ก่อนเลย: ได้ครับ แม้อีกฝ่ายจะไม่ยินยอมหย่า คุณยังสามารถ ฟ้องหย่าฝ่ายเดียว ต่อศาลได้ โดยไม่ต้องรอความยินยอมจากคู่สมรสอีกฝ่าย แต่ต้องพิสูจน์ให้ศาลเห็นว่ามี "เหตุฟ้องหย่า" ตามที่กฎหมายกำหนดไว้จริง เมื่อศาลพิพากษาให้หย่า การสมรสก็จะสิ้นสุดลงทันที แม้อีกฝ่ายจะคัดค้านก็ตาม
1. หย่าโดยความยินยอม vs ฟ้องหย่าฝ่ายเดียว ต่างกันอย่างไร
การหย่าตามกฎหมายไทยมี 2 แบบ:
หย่าโดยความยินยอม — ทั้งสองฝ่ายตกลงกันได้ ไปจดทะเบียนหย่าที่สำนักงานเขต/อำเภอ ไม่ต้องขึ้นศาล
ฟ้องหย่าฝ่ายเดียว (หย่าโดยคำพิพากษาศาล) — ใช้เมื่ออีกฝ่ายไม่ยินยอม ต้องยื่นฟ้องต่อศาลเยาวชนและครอบครัว และต้องมีเหตุฟ้องหย่าตามกฎหมายรองรับ ศาลจึงจะพิพากษาให้หย่าได้
พูดง่าย ๆ คือ ถ้าคุยกันไม่ลงตัว กฎหมายไม่ได้บังคับให้ต้องอยู่ด้วยกันตลอดไป แต่เปิดช่องให้พิสูจน์ต่อศาลแทน
2. เหตุฟ้องหย่าตามมาตรา 1516 มีทั้งหมด 10 ข้อ
การจะฟ้องหย่าฝ่ายเดียวได้ ต้องเข้าเหตุใดเหตุหนึ่งใน 10 ข้อนี้:
นอกใจ — อุปการะเลี้ยงดูหรือยกย่องผู้อื่นฉันคู่สมรส เป็นชู้หรือมีชู้ หรือร่วมประเวณีกับผู้อื่นเป็นอาจิณ
ประพฤติชั่ว — ไม่ว่าจะผิดอาญาหรือไม่ ถ้าทำให้อีกฝ่ายอับอายขายหน้าอย่างร้ายแรง ถูกดูถูกเกลียดชัง หรือได้รับความเดือดร้อนเกินควร
ทำร้ายร่างกายหรือจิตใจ หรือหมิ่นประมาท/เหยียดหยามอย่างร้ายแรง ต่ออีกฝ่ายหรือบุพการีของอีกฝ่าย
ทิ้งร้างไปเกิน 1 ปี
ต้องโทษจำคุกเกิน 1 ปี ตามคำพิพากษาถึงที่สุด และการอยู่ร่วมกันจะเป็นเหตุเดือดร้อนเกินควร
สมัครใจแยกกันอยู่ หรือแยกกันอยู่ตามคำสั่งศาล เกิน 3 ปี
สาบสูญหรือหายไปเกิน 3 ปี โดยไม่มีใครทราบว่าเป็นตายร้ายดีอย่างไร
ไม่ให้ความช่วยเหลืออุปการะเลี้ยงดู หรือทำการเป็นปฏิปักษ์ต่อการเป็นสามีภริยากันอย่างร้ายแรง
วิกลจริตเกิน 3 ปี และรักษาไม่หายจนไม่อาจอยู่ร่วมกันได้ตามปกติ
ผิดทัณฑ์บนที่ทำไว้เรื่องความประพฤติ ที่เคยให้ไว้กับอีกฝ่าย
เป็นโรคติดต่อร้ายแรงเรื้อรัง รักษาไม่หายและอาจเป็นภัยต่ออีกฝ่าย
มีสภาพแห่งกายทำให้ไม่อาจร่วมประเวณีได้ตลอดกาล
เห็นได้ว่าเหตุฟ้องหย่ามีหลายกรณี ไม่จำเป็นต้องเป็นเรื่องนอกใจเสมอไป เช่น การถูกทอดทิ้งเฉย ๆ ก็ใช้ฟ้องได้ หากทิ้งร้างเกิน 1 ปี
3. ภาระการพิสูจน์อยู่ที่ฝ่ายที่ฟ้อง
เมื่ออีกฝ่ายไม่ยินยอมและคดีต้องขึ้นศาล ฝ่ายที่เป็นโจทก์ (ผู้ฟ้อง) มีหน้าที่นำสืบพิสูจน์ ให้ศาลเชื่อว่าจำเลยได้กระทำการตามเหตุฟ้องหย่าจริง หากพิสูจน์ไม่ได้ ศาลจะยกฟ้องและการสมรสยังคงมีผลต่อไป
4. ข้อจำกัดที่ต้องรู้ก่อนฟ้อง
อายุความ 1 ปี — เหตุฟ้องหย่าบางข้อ เช่น นอกใจ หรือประพฤติชั่ว ต้องฟ้องภายใน 1 ปีนับแต่รู้หรือควรรู้ความจริง มิฉะนั้นจะเสียสิทธิฟ้องด้วยเหตุนั้น
การให้อภัย — หากฝ่ายที่เสียหายเคยรู้เรื่องแล้ว "ให้อภัย" อีกฝ่ายไปแล้ว (เช่น ยังอยู่กินด้วยกันต่อโดยรู้เรื่องดี) จะไม่สามารถนำเหตุเดิมมาฟ้องหย่าซ้ำได้อีก
เหตุต่อเนื่อง เช่น ทิ้งร้างหรือแยกกันอยู่เกิน 3 ปี มักไม่มีอายุความจำกัดแบบเหตุนอกใจ เพราะสภาพการทิ้งร้างยังดำเนินอยู่ต่อเนื่อง
5. ขั้นตอนฟ้องหย่าฝ่ายเดียว
รวบรวมหลักฐาน ที่พิสูจน์เหตุฟ้องหย่าให้ชัดเจนที่สุด
ปรึกษาทนายความ เพื่อประเมินว่าเหตุที่มีเข้าเงื่อนไขตามมาตรา 1516 ข้อใด และหลักฐานเพียงพอหรือไม่
ยื่นฟ้องต่อศาลเยาวชนและครอบครัว ในเขตที่มีอำนาจ (ภูมิลำเนาจำเลย หรือสถานที่มูลคดีเกิด)
ศาลนัดไกล่เกลี่ย ก่อนเข้าสู่กระบวนการพิจารณาคดี (คดีครอบครัวส่วนใหญ่ศาลจะพยายามไกล่เกลี่ยก่อน)
สืบพยานหลักฐาน หากไกล่เกลี่ยไม่สำเร็จ ทั้งสองฝ่ายนำพยานหลักฐานเข้าสืบต่อศาล
ศาลมีคำพิพากษา หากพิสูจน์ได้ตามเหตุฟ้องหย่า ศาลจะพิพากษาให้หย่า พร้อมวินิจฉัยเรื่องอำนาจปกครองบุตร สินสมรส และค่าเลี้ยงดู (หากมีการฟ้องรวมมาด้วย)
6. ใช้เวลานานแค่ไหน
คดีฟ้องหย่าที่อีกฝ่ายไม่ยินยอมและมีการต่อสู้คดี มักใช้เวลาตั้งแต่ 6 เดือนถึง 1-2 ปี ขึ้นอยู่กับความซับซ้อนของคดี จำนวนพยาน และว่ามีการอุทธรณ์ฎีกาต่อหรือไม่ หากอีกฝ่ายอยู่ต่างประเทศหรือหลบเลี่ยงการรับหมาย ระยะเวลาจะยิ่งยืดออกไปอีก
บทความโดย สำนักกฎหมายนิติธรรมลือชาทนายความ (ศรีราชา) ทนายวิชาญศักดิ์ ก้องสนั่น
ให้คำปรึกษาด้านกฎหมายครอบครัว คดีหย่า ฟ้องหย่า ฟ้องชู้ อำนาจปกครองบุตร และค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร หากคุณกำลังเผชิญสถานการณ์นี้ ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินหลักฐานที่มีอยู่ และวางแผนการฟ้องคดีให้ทันภายในอายุความ