ความรับผิดชอบความชำรุดบกพร่อง และอายุความ

ความรับผิดชอบความชำรุดบกพร่องของงานก่อสร้าง และอายุความ ฟ้องผู้รับเหมาได้ภายในกี่ปี?

หลังจากสร้างบ้านหรืออาคารเสร็จและผู้รับเหมาส่งมอบงานแล้ว หากพบปัญหา เช่น บ้านแตกร้าว หลังคารั่ว พื้นทรุด ระบบไฟฟ้าหรือประปามีปัญหา งานก่อสร้างไม่ได้มาตรฐาน หรือวัสดุที่ใช้ไม่ตรงตามที่ตกลงกัน ผู้ว่าจ้างอาจมีสิทธิเรียกร้องให้ผู้รับเหมารับผิดชอบแก้ไขหรือชดใช้ค่าเสียหายได้

แต่สิ่งสำคัญคือ ผู้ว่าจ้างต้องตรวจสอบว่า ความชำรุดบกพร่องเกิดขึ้นเมื่อใด สัญญากำหนดระยะเวลารับประกันไว้อย่างไร และกรณีดังกล่าวอยู่ภายใต้อายุความ 1 ปี หรือเป็นการผิดสัญญาประเภทอื่น

▶ผู้รับเหมามีหน้าที่รับผิดชอบความชำรุดบกพร่องหรือไม่?

โดยหลักของสัญญาจ้างทำของ ผู้รับเหมามีหน้าที่ส่งมอบงานให้ถูกต้องตามสัญญาและมีความเรียบร้อยตามที่ตกลงกัน

หากงานที่ส่งมอบมีความชำรุดบกพร่อง ผู้รับเหมาอาจต้องรับผิดตามกฎหมาย โดยเฉพาะกรณีที่ความชำรุดบกพร่องเกิดจากการทำงานไม่เรียบร้อย ใช้วัสดุไม่เหมาะสม หรือทำงานไม่ถูกต้องตามหลักวิชาช่างและข้อกำหนดในสัญญา

อย่างไรก็ตาม ต้องแยกให้ออกระหว่าง “งานชำรุดบกพร่อง” กับ “ผู้รับเหมาทำงานไม่ครบหรือไม่ทำตามสัญญา” เพราะทั้งสองกรณีอาจมีผลเรื่องอายุความแตกต่างกัน

▶ความชำรุดบกพร่องตามมาตรา 600 คืออะไร?

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 600 กำหนดหลักเกี่ยวกับความรับผิดของผู้รับจ้างในกรณีงานที่ทำเกิดความชำรุดบกพร่อง โดยหากไม่ได้ตกลงกันไว้เป็นอย่างอื่น ผู้รับจ้างต้องรับผิดในความชำรุดบกพร่องที่เกิดขึ้นภายในระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด

สำหรับ สิ่งปลูกสร้างกับพื้นดิน กฎหมายกำหนดระยะความรับผิดไว้ถึง 5 ปีนับแต่วันส่งมอบงาน ในกรณีที่เข้าเงื่อนไขของมาตรา 600

ดังนั้น หากเป็นการก่อสร้างบ้าน อาคาร หรือสิ่งปลูกสร้างที่เข้าหลักเกณฑ์ดังกล่าว การพบความชำรุดบกพร่องภายในระยะเวลาที่กฎหมายกำหนดอาจทำให้ผู้ว่าจ้างมีสิทธิเรียกร้องให้ผู้รับเหมารับผิดได้

ทั้งนี้ ต้องตรวจสอบสัญญาด้วย เพราะคู่สัญญาอาจตกลงเรื่องความรับผิดหรือระยะเวลารับประกันผลงานไว้เป็นอย่างอื่นได้

▶อายุความฟ้องผู้รับเหมาเรื่องความชำรุดบกพร่อง 1 ปี จริงหรือไม่?

โดยหลัก มาตรา 601 กำหนดว่า ห้ามฟ้องผู้รับจ้างเมื่อพ้น 1 ปีนับแต่วันที่ความชำรุดบกพร่องปรากฏขึ้น

จุดสำคัญคือ อายุความ 1 ปีไม่ได้หมายความว่า “ผู้รับเหมารับประกันงานเพียง 1 ปี” เสมอไป

ต้องแยกเป็น 2 เรื่อง คือ

ระยะเวลาความรับผิด กับ ระยะเวลาในการฟ้องคดี

ตัวอย่างเช่น หากเป็นสิ่งปลูกสร้างบนพื้นดินและเข้าเงื่อนไขมาตรา 600 ผู้รับเหมาอาจต้องรับผิดในความชำรุดบกพร่องที่เกิดขึ้นภายใน 5 ปีนับแต่ส่งมอบงาน แต่เมื่อความชำรุดบกพร่องปรากฏขึ้นแล้ว ผู้ว่าจ้างต้องระมัดระวังเรื่องอายุความในการฟ้องตามมาตรา 601 ซึ่งโดยหลักคือ 1 ปีนับแต่วันที่ความชำรุดบกพร่องปรากฏขึ้น

ศาลฎีกาเคยวินิจฉัยว่า อายุความตามมาตรา 601 ให้นับจากวันที่ตรวจพบหรือความชำรุดบกพร่องปรากฏขึ้น ไม่ใช่วันที่บุคคลอื่นมารายงานหรือวันที่ผู้มีอำนาจได้รับรายงานภายหลัง

ตัวอย่างกรณีบ้านสร้างเสร็จแล้วเกิดรอยร้าว

สมมติว่า

• ส่งมอบบ้านวันที่ 1 มกราคม 2568

• วันที่ 1 สิงหาคม 2569 พบว่าผนังบ้านแตกร้าวอย่างมีนัยสำคัญ

• ตรวจสอบแล้วพบว่าสาเหตุเกิดจากการก่อสร้างหรือวัสดุที่ผู้รับเหมาดำเนินการไม่ถูกต้อง

หากกรณีดังกล่าวเข้าหลักความรับผิดตามมาตรา 600 ผู้ว่าจ้างอาจมีสิทธิเรียกร้องให้ผู้รับเหมารับผิดได้

แต่เมื่อพบความชำรุดบกพร่องแล้ว ไม่ควรปล่อยเวลาให้ผ่านไป เพราะมาตรา 601 กำหนดอายุความในการฟ้องไว้โดยหลัก 1 ปีนับแต่วันที่ความชำรุดบกพร่องปรากฏขึ้น

ดังนั้น การพบปัญหาแล้วควรรีบแจ้งผู้รับเหมาและดำเนินการรักษาสิทธิทันที

▶ถ้าสัญญากำหนดรับประกัน 2 ปี อายุความยังเป็น 1 ปีหรือไม่?

ประเด็นนี้สำคัญมาก

หากในสัญญาก่อสร้างกำหนดให้ผู้รับเหมารับประกันผลงาน เช่น 1 ปี 2 ปี หรือระยะเวลาอื่น ต้องพิจารณาข้อสัญญานั้นประกอบด้วย

แนวคำพิพากษาศาลฎีกาวางหลักว่า มาตรา 601 ใช้กับกรณีที่อยู่ภายใต้มาตรา 600 และ ไม่ได้มีการกำหนดเรื่องความรับผิดเพื่อความชำรุดบกพร่องไว้เป็นอย่างอื่นในสัญญา หากสัญญากำหนดหน้าที่รับประกันหรือวิธีการแก้ไขซ่อมแซมไว้เป็นพิเศษ อาจต้องบังคับตามข้อสัญญานั้น และอายุความอาจไม่ได้เป็น 1 ปีตามมาตรา 601

ดังนั้น ก่อนฟ้องคดีต้องอ่านสัญญาก่อสร้างอย่างละเอียด ไม่ควรดูเฉพาะระยะเวลารับประกันเพียงอย่างเดียว

▶ความชำรุดบกพร่องกับการทำงานไม่ครบตามสัญญา ต่างกันอย่างไร?

เรื่องนี้เป็นประเด็นที่ผู้ว่าจ้างมักเข้าใจผิด

กรณีที่ 1 งานส่งมอบแล้ว แต่ภายหลังเกิดความชำรุดบกพร่อง

เช่น

• ผนังแตกร้าว

• หลังคารั่ว

• พื้นเกิดการทรุดตัว

• งานที่ก่อสร้างเกิดความเสียหายจากการทำงานที่ไม่เรียบร้อย

กรณีลักษณะนี้อาจเข้าหลักมาตรา 600 และมาตรา 601 ซึ่งต้องพิจารณาระยะเวลาความรับผิดและอายุความเป็นพิเศษ

กรณีที่ 2 ผู้รับเหมาทำงานไม่ครบตามสัญญา

เช่น สัญญากำหนดให้สร้างห้อง 3 ห้อง แต่สร้างเพียง 2 ห้อง หรือกำหนดให้ติดตั้งอุปกรณ์บางรายการ แต่ผู้รับเหมาไม่ได้ติดตั้ง

กรณีนี้อาจเป็น การไม่ปฏิบัติตามสัญญา มากกว่าความชำรุดบกพร่องของงานที่ส่งมอบ

ศาลฎีกาเคยวินิจฉัยว่า หากเป็นกรณีผู้รับเหมาไม่ปฏิบัติตามข้อตกลงในสัญญา ไม่ใช่ความชำรุดบกพร่องในตัวงานตามมาตรา 600 ก็อาจไม่อยู่ภายใต้อายุความ 1 ปีตามมาตรา 601 แต่ต้องพิจารณาอายุความของสิทธิเรียกร้องตามลักษณะของคดีนั้น

▶ถ้าสัญญากำหนดให้ผู้รับเหมาซ่อม แต่ไม่ยอมซ่อม ทำอย่างไร?

หากสัญญากำหนดว่า เมื่อพบความชำรุดบกพร่อง ผู้รับเหมามีหน้าที่ต้องเข้าซ่อมแซมภายในระยะเวลาที่กำหนด และผู้รับเหมาปฏิเสธหรือเพิกเฉย ผู้ว่าจ้างอาจมีสิทธิดำเนินการตามข้อสัญญา เช่น จ้างบุคคลอื่นซ่อมแล้วเรียกค่าใช้จ่ายจากผู้รับเหมา หากเป็นไปตามเงื่อนไขของสัญญา

ศาลฎีกาเคยวินิจฉัยในคดีเกี่ยวกับสัญญาก่อสร้างบ้านว่า หากสัญญากำหนดให้ผู้รับเหมาซ่อมแซมเมื่อเกิดความชำรุดบกพร่อง และผู้รับเหมาไม่ดำเนินการตามที่กำหนด ผู้ว่าจ้างอาจใช้สิทธิตามข้อสัญญาและเรียกค่าใช้จ่ายในการซ่อมจากผู้รับเหมาได้ โดยลักษณะคดีดังกล่าวอาจเป็นการผิดสัญญาตามข้อตกลง ไม่ใช่การฟ้องเรื่องความชำรุดบกพร่องตามมาตรา 601 โดยตรง

▶ผู้ว่าจ้างควรทำอย่างไรเมื่อพบงานก่อสร้างชำรุด?

เมื่อพบปัญหา ไม่ควรรีบซ่อมแซมเองโดยไม่มีการเก็บหลักฐาน เพราะอาจทำให้พิสูจน์สาเหตุของความเสียหายได้ยาก

ควรดำเนินการดังนี้

1. ถ่ายภาพและวิดีโอความเสียหาย

ถ่ายให้เห็นทั้งภาพระยะใกล้และภาพรวมของบริเวณที่เกิดปัญหา

2. ตรวจสอบสัญญาก่อสร้าง

ดูข้อกำหนดเรื่องวัสดุ แบบก่อสร้าง มาตรฐานงาน ระยะเวลารับประกัน และหน้าที่ของผู้รับเหมาในการซ่อมแซม

3. แจ้งผู้รับเหมาเป็นหนังสือ

ระบุความชำรุดบกพร่อง วันที่พบ และขอให้เข้าดำเนินการแก้ไขภายในระยะเวลาที่กำหนด

4. เก็บหลักฐานการติดต่อ

เช่น หนังสือแจ้ง แชต LINE อีเมล ภาพถ่าย และหลักฐานการตอบกลับของผู้รับเหมา

5. หากจำเป็น ให้ผู้เชี่ยวชาญตรวจสอบ

โดยเฉพาะกรณีรอยร้าว โครงสร้างทรุด หรือปัญหาที่ต้องพิสูจน์สาเหตุทางวิศวกรรม ควรมีรายงานหรือความเห็นจากผู้เชี่ยวชาญประกอบ

6. อย่าปล่อยให้อายุความผ่านไป

แม้จะอยู่ระหว่างการเจรจากับผู้รับเหมา ผู้ว่าจ้างควรตรวจสอบกำหนดอายุความให้แน่นอน เพราะการเจรจาหรือการรอให้อีกฝ่ายซ่อมไม่ได้หมายความว่าอายุความจะหยุดลงโดยอัตโนมัติในทุกกรณี

สรุป ความชำรุดบกพร่องของงานก่อสร้าง ฟ้องได้ภายในกี่ปี?

โดยสรุป ต้องแยก “ระยะเวลาความรับผิด” ออกจาก “อายุความในการฟ้องคดี”

หากเป็นความชำรุดบกพร่องของงานจ้างทำของที่อยู่ภายใต้มาตรา 600 ผู้รับเหมาอาจต้องรับผิดตามระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด โดยสำหรับสิ่งปลูกสร้างบนพื้นดินมีหลักเรื่องระยะเวลา 5 ปีนับแต่วันส่งมอบ

ส่วนมาตรา 601 กำหนดว่า ห้ามฟ้องผู้รับจ้างเมื่อพ้น 1 ปีนับแต่วันที่ความชำรุดบกพร่องปรากฏขึ้น

อย่างไรก็ตาม หากสัญญาก่อสร้างกำหนดการรับประกันหรือความรับผิดไว้เป็นพิเศษ หรือข้อพิพาทเป็นเรื่องผู้รับเหมาผิดสัญญา เช่น ทำงานไม่ครบ ไม่ทำตามแบบ หรือไม่ปฏิบัติตามหน้าที่ที่ตกลงกันไว้ อาจมีหลักเรื่องอายุความที่แตกต่างออกไปได้

เรียบเรียงโดย ทนายวิชาญศักดิ์ ก้องสนั่น
สำนักกฎหมายนิติธรรมลือชาทนายความ ศรีราชา

**บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปทางกฎหมาย ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับกรณีเฉพาะราย หากมีปัญหาจริง ควรปรึกษาทนายความก่อนตัดสินใจ