ศาลสามารถยกเรื่องอายุความขึ้นพิจารณาเองได้หรือไม่? ความจริงทางกฎหมายที่ลูกหนี้ต้องรู้
เมื่อได้รับหมายศาลคดีบัตรเครดิต บัตรสินเชื่อส่วนบุคคล หรือบัตรกดเงินสด ลูกหนี้หลายคนมักมีความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนและอันตรายมากๆ โดยคิดว่า “หนี้ก้อนนี้หยุดจ่ายมา 3-4 ปีแล้ว เกินอายุความ 2 ปีแน่นอน ปล่อยให้หมายศาลส่งไป เดี๋ยวท่านผู้พิพากษาคงเห็นใจและยกฟ้องให้เองโดยที่เราไม่ต้องไปศาลหรอก” ความเข้าใจนี้ผิดมหันต์ครับ บทความนี้จะพาท่านไปทำความเข้าใจหลักกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งในเรื่องนี้อย่างละเอียด เพื่อป้องกันไม่ให้ท่านต้องตกเป็นจำเลยที่แพ้คดีทั้งที่หนี้ขาดอายุความไปแล้ว
1. หลักกฎหมายพื้นฐาน: ศาล "หยิบยกอายุความขึ้นมาพิจารณาเองไม่ได้"
ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์และประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งของไทย ได้วางหลักการสำคัญในคดีแพ่งเอาไว้ว่า
อายุความไม่ใช่เรื่องความสงบเรียบร้อยของประชาชน: เรื่องอายุความถือเป็นสิทธิเฉพาะตัวของคู่ความ (ลูกหนี้)
กฎหมายห้ามมิให้ศาลหยิบยกขึ้นอ้างเอง: หากจำเลย (ลูกหนี้) ไม่ได้เดินทางไปศาล ไม่ได้ยื่นคำให้การต่อสู้คดี และไม่ได้หยิบยกประเด็นเรื่อง "ขาดอายุความ" ขึ้นมากล่าวอ้างด้วยตนเอง ศาลไม่มีอำนาจตามกฎหมายที่จะหยิบยกเรื่องอายุความขึ้นมาพิจารณาหรือยกฟ้องให้เองได้
แม้ศาลจะตรวจสำนวนแล้วเห็นชัดเจนว่าหนี้ก้อนนี้ขาดอายุความมานานแล้ว แต่ถ้าลูกหนี้ไม่ออกมาต่อสู้ ศาลก็มีหน้าที่ต้องพิพากษาให้ลูกหนี้แพ้คดีตามคำฟ้องของโจทก์ทุกประการ
2. ทำไมศาลถึงช่วยหยิบยกเรื่องอายุความให้ไม่ได้? (หลักความเป็นกลาง)
ในกระบวนการพิจารณาคดีแพ่ง ศาลทำหน้าที่เป็น "ผู้พิพากษาที่เป็นกลาง" ระหว่างโจทก์ (เจ้าหนี้) และจำเลย (ลูกหนี้)
บทบาทของโจทก์และจำเลย: โจทก์มีหน้าที่นำพยานหลักฐานมาสืบให้ศาลเห็นว่าลูกหนี้ค้างชำระเงินจริง ในขณะที่จำเลย (ลูกหนี้) มีหน้าที่ต้องมาปกป้องสิทธิ์ของตนเองโดยการนำเสนอข้อต่อสู้ทางกฎหมาย (เช่น สู้เรื่องยอดหนี้ไม่ถูกต้อง หรือสู้เรื่องหนี้ขาดอายุความ)
หากลูกหนี้เลือกที่จะเงียบ เพิกเฉย หรือไม่มาศาลเลย ศาลจะถือว่าลูกหนี้ไม่ได้ติดใจจะต่อสู้ในประเด็นอายุความนั้น โจทก์จึงมีสิทธิชนะคดีไปโดยปริยาย
3. ผลลัพธ์อันเจ็บปวด: เมื่อลูกหนี้ปล่อยปละละเลยไม่ไปศาล
หากคุณคิดว่าหนี้ขาดอายุความแล้วนอนรออยู่ที่บ้านโดยไม่ไปศาล จะเกิดผลทางกฎหมายตามมาดังนี้
ถูกพิพากษาให้แพ้คดี: ศาลจะมีคำพิพากษาให้คุณชำระหนี้ตามที่โจทก์ฟ้องทั้งหมด (รวมทั้งเงินต้น ดอกเบี้ย และค่าปรับที่เรียกมา)
กลายเป็นหนี้ตามคำพิพากษาที่ถูกต้องตามกฎหมาย: เมื่อศาลตัดสินไปแล้ว แม้ความจริงเดิมหนี้จะเคยขาดอายุความ แต่คำพิพากษาของศาลได้ทำให้หนี้นั้นมีผลผูกพันทางกฎหมายเด็ดขาด เจ้าหนี้นำคำพิพากษานี้ไปตั้งเรื่องบังคับคดี (อายัดเงินเดือนหรือยึดทรัพย์) ได้ทันที ซึ่งในชั้นบังคับคดีคุณจะหยิบยกเรื่องอายุความขึ้นมาอ้างอีกไม่ได้แล้ว
4. แนวทางปฏิบัติที่ถูกต้อง หากต้องการสู้คดีเรื่องอายุความ
เมื่อคุณมั่นใจว่าหนี้บัตรเครดิตขาดอายุความแล้ว และต้องการให้ศาลยกฟ้อง คุณต้องดำเนินการตามขั้นตอนเหล่านี้
ต้องเดินทางไปศาลตามนัด: ไปรายงานตัวต่อหน้าศาลหรือผู้ประนีประนอมในวันนัดพิจารณาคดีครั้งแรก
แสดงเจตนาสู้คดีในประเด็นอายุความ: แจ้งต่อศาลอย่างชัดเจนว่า "ขอยื่นคำให้การต่อสู้คดีในประเด็นหนี้ขาดอายุความ" และขอให้ศาลมีคำสั่งยกฟ้อง
เตรียมหลักฐานประกอบ (ถ้ามี): นำเอกสารหรือหลักฐานที่แสดงวันที่หยุดชำระหนี้ครั้งสุดท้าย ไปแสดงให้ศาลเห็นว่าระยะเวลาล่วงเลยเกินกว่า 2 ปี (สำหรับบัตรเครดิต) โดยไม่มีการรับสภาพหนี้ เพื่อให้ศาลมีคำพิพากษายกฟ้องตามกฎหมาย
คำแนะนำจากทนายความ: อย่าฝากความหวังไว้กับความเข้าใจผิดที่ว่า “ปล่อยไว้เดี๋ยวศาลท่านช่วยดูให้เอง” เพราะในทางกฎหมายแพ่ง “ศาลช่วยคนที่ขวนขวายรักษาสิทธิ์ของตนเองเท่านั้น” หากท่านได้รับหมายศาลคดีบัตรเครดิตและมั่นใจว่าหนี้ขาดอายุความแล้ว สิ่งที่ต้องทำคือตั้งสติ ไปศาลตามนัด และหยิบยกประเด็นอายุความขึ้นมาต่อสู้คดีให้ถูกต้องตามกฎหมาย หากไม่มั่นใจในขั้นตอนการเขียนคำให้การหรือการปฏิบัติในชั้นศาล ควรปรึกษาทนายความเพื่อปกป้องสิทธิ์ของท่านอย่างเต็มที่ครับ
บทความโดย: ทนายวิชาญศักดิ์ ก้องสนั่น (สำนักกฎหมายนิติธรรมลือชาทนายความ ศรีราชา)