ออกรถแทนญาติ ใครต้องรับผิดเมื่อคนผ่อนไม่จ่าย? ความเสี่ยงที่ควรรู้ก่อนตัดสินใจ
“ญาติขอให้ออกรถให้ บอกว่าจะเป็นคนผ่อนเอง แบบนี้เราเสี่ยงหรือไม่?”
คำถามนี้พบได้บ่อย โดยเฉพาะกรณีที่ญาติ พี่น้อง หรือคนรู้จักมีปัญหาเรื่องการขอสินเชื่อ จึงขอให้บุคคลอื่นเป็นผู้ทำสัญญาเช่าซื้อรถแทน โดยตกลงกันภายในว่าจะเป็นผู้ผ่อนค่างวดเอง
แม้ในทางปฏิบัติคนอื่นจะเป็นผู้ใช้รถและเป็นผู้จ่ายค่างวด แต่หาก ชื่อของเราเป็นผู้ทำสัญญากับไฟแนนซ์ ความรับผิดตามสัญญาก็อาจยังตกอยู่กับเรา ดังนั้น ก่อนตัดสินใจ “ออกรถแทนคนอื่น” ควรเข้าใจความเสี่ยงให้ชัดเจน
ออกรถแทนญาติ แต่ญาติเป็นคนผ่อน ใครต้องรับผิด?
หลักสำคัญคือ ต้องแยกระหว่าง คนที่ใช้รถหรือเป็นผู้จ่ายเงินจริง กับ ผู้ที่เป็นคู่สัญญากับบริษัทไฟแนนซ์
หากเราเป็นผู้ทำสัญญาเช่าซื้อกับไฟแนนซ์ เรามีหน้าที่ตามสัญญาที่ทำไว้กับไฟแนนซ์ แม้จะมีข้อตกลงกับญาติหรือบุคคลอื่นเป็นการภายในว่าอีกฝ่ายจะเป็นผู้ผ่อนรถให้ก็ตาม
ดังนั้น หากผู้ที่รับปากว่าจะผ่อนรถให้ ผิดนัด ไม่ชำระค่างวด หรือหยุดส่งค่างวด ปัญหากับไฟแนนซ์ก็อาจย้อนกลับมาที่ผู้ที่มีชื่อเป็นคู่สัญญา
หากคนอื่นเป็นคนผ่อน แต่ไม่จ่ายค่างวด จะเกิดอะไรขึ้น?
เมื่อมีการผิดนัดชำระหนี้ ผลที่จะเกิดขึ้นต้องพิจารณาตามสัญญาและข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี แต่อาจมีผล เช่น
มีการติดตามทวงถามหนี้
มีการบอกเลิกสัญญาตามเงื่อนไข
รถอาจถูกติดตามและยึดคืนตามกระบวนการที่กฎหมายกำหนด
อาจมีการดำเนินคดีเรียกหนี้ตามสิทธิของเจ้าหนี้
หากมีหนี้ส่วนที่ยังเหลือหลังการนำรถไปขายทอดตลาด ผู้เช่าซื้ออาจยังมีภาระรับผิดในส่วนที่เหลือตามกฎหมายและสัญญา
ประวัติการชำระหนี้อาจได้รับผลกระทบตามหลักเกณฑ์ของข้อมูลเครดิต
ประเด็นสำคัญคือ อย่าคิดว่า “ไม่ได้เป็นคนใช้รถ จึงไม่ต้องรับผิด” เพราะความรับผิดกับไฟแนนซ์ต้องพิจารณาจากสัญญาและสถานะของบุคคลในสัญญาเป็นสำคัญ
รถอยู่กับญาติ แต่ชื่อเราอยู่ในสัญญา
อีกปัญหาที่พบได้บ่อยคือ เมื่อเกิดการผิดนัด ผู้ที่เป็นเจ้าของรถหรือผู้ครอบครองรถในทางปฏิบัติอาจไม่ใช่คนเดียวกับผู้ที่มีชื่อในสัญญา
ตัวอย่างเช่น
นาย ก. ออกรถในชื่อของตนเอง แต่ให้ นาย ข. ซึ่งเป็นญาติเป็นผู้ใช้รถและรับผิดชอบค่างวด
ต่อมา นาย ข. หยุดผ่อนรถ
แม้นาย ก. จะไม่ได้เป็นผู้ใช้รถ แต่หากนาย ก. เป็นคู่สัญญากับไฟแนนซ์ นาย ก. ก็ยังต้องจัดการกับปัญหาที่เกิดขึ้นกับไฟแนนซ์ตามสิทธิและหน้าที่ของตนเอง
ดังนั้น การตกลงกันภายในครอบครัวว่า “เดี๋ยวฉันผ่อนเอง” ไม่ได้ทำให้ความรับผิดตามสัญญากับไฟแนนซ์เปลี่ยนไปโดยอัตโนมัติ
แล้วถ้าต้องการโอนรถให้ญาติภายหลังทำได้หรือไม่?
หลายคนเข้าใจว่า เมื่อญาติผ่อนรถมาระยะหนึ่งแล้ว ก็สามารถโอนรถให้เป็นชื่อของญาติได้ทันที
ในความเป็นจริง การโอนสิทธิหรือเปลี่ยนคู่สัญญาเช่าซื้อไม่ใช่เรื่องที่ผู้เช่าซื้อสามารถดำเนินการฝ่ายเดียวได้ โดยต้องพิจารณา เงื่อนไขของสัญญาและความยินยอมของบริษัทไฟแนนซ์ รวมถึงหลักเกณฑ์ในการโอนหรือเปลี่ยนสัญญาของแต่ละบริษัท
จึงไม่ควรตั้งสมมติฐานตั้งแต่ต้นว่า
“ออกรถไปก่อน เดี๋ยวค่อยโอนชื่อทีหลัง”
เพราะหากไฟแนนซ์ไม่อนุมัติหรือไม่สามารถเปลี่ยนแปลงสัญญาได้ตามที่คาดไว้ ผู้ที่มีชื่อในสัญญาก็ยังต้องรับผิดตามสัญญาเดิม
ออกรถแทนคนอื่น ควรทำข้อตกลงไว้หรือไม่?
หากมีเหตุจำเป็นต้องดำเนินการแทนบุคคลอื่นจริง ๆ ควรพิจารณาจัดทำ ข้อตกลงเป็นลายลักษณ์อักษร ระหว่างผู้ที่มีชื่อในสัญญากับผู้ที่จะเป็นผู้ใช้รถและผู้รับผิดชอบค่างวด
ข้อตกลงอาจระบุรายละเอียด เช่น
ใครเป็นผู้รับผิดชอบค่างวด
ใครเป็นผู้รับผิดชอบค่าใช้จ่ายเกี่ยวกับรถ
หากผิดนัดชำระค่างวดต้องดำเนินการอย่างไร
หากเกิดค่าปรับหรือความเสียหาย ใครเป็นผู้รับผิดชอบ
หากรถถูกยึดหรือเกิดหนี้คงเหลือ ใครเป็นผู้รับผิดชอบ
หากมีการขายหรือโอนรถ จะดำเนินการอย่างไร
หากผู้ใช้รถไม่สามารถผ่อนต่อได้ ต้องคืนรถหรือดำเนินการอย่างไร
อย่างไรก็ตาม ข้อตกลงระหว่างกัน ไม่ได้ทำให้ผู้มีชื่อในสัญญาหลุดพ้นจากความรับผิดที่มีต่อไฟแนนซ์โดยอัตโนมัติ แต่สามารถใช้เป็นหลักฐานเกี่ยวกับสิทธิและหน้าที่ระหว่างคู่กรณีได้ตามข้อเท็จจริงและเนื้อหาของข้อตกลง
ก่อนออกรถแทนญาติ ควรถามตัวเอง 5 ข้อ
ก่อนตัดสินใจ ควรพิจารณาอย่างน้อยว่า
1. หากญาติหยุดผ่อน เราสามารถผ่อนต่อเองได้หรือไม่?
2. หากเกิดหนี้คงเหลือ เราพร้อมรับผิดชอบหรือไม่?
3. หากรถถูกนำไปใช้แล้วเกิดปัญหา เราสามารถติดตามและจัดการรถได้หรือไม่?
4. เราเข้าใจเงื่อนไขในสัญญาเช่าซื้อครบถ้วนหรือไม่?
5. หากเกิดปัญหากับญาติ เราพร้อมรับผลกระทบต่อความสัมพันธ์หรือไม่?
หากคำตอบคือ “ไม่พร้อมรับความเสี่ยงเหล่านี้” ควรพิจารณาให้รอบคอบก่อนลงชื่อในสัญญา
สรุป: ออกรถแทนญาติ ความเสี่ยงไม่ได้อยู่แค่เรื่องค่างวด
การออกรถแทนญาติหรือบุคคลอื่น แม้อีกฝ่ายจะเป็นผู้ใช้รถและรับปากว่าจะผ่อนค่างวดเอง แต่ผู้ที่มีชื่อเป็นคู่สัญญากับไฟแนนซ์ยังต้องคำนึงถึงหน้าที่และความรับผิดตามสัญญา
ดังนั้น ก่อนตัดสินใจ ออกรถแทนคนอื่น อย่าพิจารณาเพียงว่า “เขาผ่อนไหวหรือไม่” แต่ควรถามตัวเองด้วยว่า
“ถ้าวันหนึ่งเขาไม่ผ่อนต่อ เราพร้อมรับผิดชอบภาระที่เกิดขึ้นทั้งหมดหรือไม่?”
เพราะการช่วยญาติในวันนี้ อาจกลายเป็นภาระทางกฎหมายและการเงินของเราในวันข้างหน้าได้
หากกำลังประสบปัญหาเกี่ยวกับ สัญญาเช่าซื้อรถ รถถูกยึด หนี้คงเหลือหลังขายทอดตลาด หรือมีปัญหากับไฟแนนซ์ ควรนำสัญญาและเอกสารที่เกี่ยวข้องมาปรึกษาทนายความเพื่อประเมินสิทธิและหน้าที่ตามข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี
บทความโดย
ทนายวิชาญศักดิ์ ก้องสนั่น ทนายความ
สำนักกฎหมายนิติธรรมลือชาทนายความ (ศรีราชา) ให้คำปรึกษาและดำเนินคดีทุกระดับ