เช็คเด้ง ต้องทำอย่างไร? ผู้รับเช็คควรดำเนินการอย่างไร

เช็คเด้ง ต้องทำอย่างไร? ผู้รับเช็คควรดำเนินการอย่างไร

เช็คเด้ง เป็นปัญหาที่พบได้บ่อยในการทำธุรกิจ การซื้อขาย การกู้ยืมเงิน หรือการชำระหนี้ เมื่อผู้รับเช็คนำเช็คไปเรียกเก็บเงินแล้วธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงิน หลายคนจึงเกิดคำถามว่า เช็คเด้งทำอย่างไร แจ้งความได้หรือไม่ ต้องฟ้องภายในกี่วัน และจะเรียกเงินคืนได้อย่างไร

บทความนี้จะอธิบายแนวทางเบื้องต้นสำหรับผู้ที่ได้รับเช็คแล้วไม่สามารถเรียกเก็บเงินได้ เพื่อให้สามารถเตรียมหลักฐานและดำเนินการตามสิทธิของตนได้อย่างเหมาะสม

เช็คเด้ง คืออะไร?

โดยทั่วไป “เช็คเด้ง” หมายถึงกรณีที่ผู้รับเช็คนำเช็คไปเรียกเก็บเงินกับธนาคาร แต่ธนาคารไม่สามารถจ่ายเงินตามเช็คได้ เช่น บัญชีมีเงินไม่เพียงพอ หรือมีเหตุอื่นที่ทำให้ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงิน

สิ่งสำคัญคือ ผู้รับเช็คไม่ควรพิจารณาเพียงว่า “เช็คเด้ง” แล้วจะเป็นความผิดทางอาญาทันที เพราะการดำเนินคดีต้องพิจารณาถึง ข้อเท็จจริง วัตถุประสงค์ของการออกเช็ค พฤติการณ์ของคู่กรณี และองค์ประกอบตามกฎหมาย ประกอบกัน

เช็คเด้งต้องทำอย่างไร?

เมื่อพบว่าเช็คไม่สามารถเรียกเก็บเงินได้ ผู้รับเช็คควรดำเนินการเป็นขั้นตอน ดังนี้

1. นำเช็คไปเรียกเก็บเงินกับธนาคาร

ผู้รับเช็คควรนำเช็คไปฝากหรือเรียกเก็บเงินตามขั้นตอนของธนาคาร เพื่อให้มีหลักฐานว่าได้มีการนำเช็คไปเรียกเก็บจริง

หากธนาคารไม่สามารถจ่ายเงินได้ ควรขอเอกสารหรือหลักฐานจากธนาคารเกี่ยวกับการปฏิเสธการจ่ายเงินเก็บไว้

2. เก็บเอกสารเกี่ยวกับเช็คไว้ให้ครบ

เอกสารที่ควรเก็บ ได้แก่

• เช็คฉบับจริง

• เอกสารหรือหลักฐานจากธนาคารที่ระบุว่าปฏิเสธการจ่ายเงิน

• สัญญาหรือเอกสารที่เกี่ยวข้องกับหนี้

• ใบส่งสินค้า ใบรับสินค้า หรือใบเสร็จ หากเป็นหนี้จากการซื้อขาย

• หลักฐานการโอนเงินหรือการชำระหนี้บางส่วน

• หนังสือรับสภาพหนี้ หากมี

• ข้อความสนทนา เช่น LINE หรือแชตที่เกี่ยวข้องกับการออกเช็คและหนี้

• หลักฐานการทวงถามหรือการติดต่อลูกหนี้

หลักฐานเหล่านี้อาจมีความสำคัญในการพิสูจน์ที่มาของหนี้และข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการออกเช็ค

3. ตรวจสอบว่าเช็คออกเพื่อวัตถุประสงค์ใด

ประเด็นนี้มีความสำคัญ เพราะเช็คแต่ละฉบับอาจมีที่มาแตกต่างกัน

ตัวอย่างเช่น

• ออกเช็คเพื่อชำระหนี้

• ออกเช็คเพื่อชำระค่าสินค้า

• ออกเช็คเพื่อชำระค่าบริการ

• ออกเช็คเพื่อชำระหนี้ตามสัญญา

• ออกเช็คเพื่อประกันการชำระหนี้

ดังนั้น ก่อนดำเนินคดีควรตรวจสอบข้อเท็จจริงให้ชัดเจนว่าเช็คถูกออกมาเพื่อวัตถุประสงค์ใด และมีหนี้ที่เกี่ยวข้องกันอย่างไร

4. พิจารณาสิทธิในการดำเนินคดี

เมื่อเช็คถูกธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงิน ผู้รับเช็คอาจมีสิทธิเรียกร้องให้ผู้เกี่ยวข้องชำระเงินตามสิทธิทางกฎหมาย แต่การจะดำเนินคดีอาญาหรือคดีแพ่งหรือไม่ ต้องพิจารณาข้อเท็จจริงและกฎหมายที่เกี่ยวข้องเป็นรายกรณี

ไม่ควรสรุปว่า “เช็คเด้ง = ติดคุก” หรือ “เช็คเด้ง = ฟ้องอาญาได้ทุกกรณี”

เช็คเด้งแจ้งความได้หรือไม่?

คำตอบขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงของเช็คแต่ละฉบับและองค์ประกอบความผิดตามกฎหมาย

หากข้อเท็จจริงเข้าข่ายความผิด ผู้เสียหายสามารถดำเนินการตามกระบวนการทางกฎหมายได้ แต่ควรระมัดระวังเรื่อง ระยะเวลาในการดำเนินคดีและอายุความ เพราะการปล่อยเวลาไว้นานอาจทำให้เสียสิทธิหรือทำให้การดำเนินคดีมีปัญหาได้

ดังนั้น หากได้รับเช็คที่ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงิน ควรตรวจสอบเอกสารและข้อเท็จจริงโดยเร็ว

ถ้าลูกหนี้บอกว่าจะหาเงินมาจ่าย ควรรอหรือไม่?

ผู้รับเช็คควรระมัดระวังการรอโดยไม่มีหลักฐาน

หากลูกหนี้ขอเวลาและตกลงชำระภายหลัง ควรทำหลักฐานการตกลงให้ชัดเจน เช่น

• จำนวนเงินที่ค้าง

• กำหนดวันชำระ

• จำนวนเงินที่ต้องชำระแต่ละงวด

• วิธีการชำระเงิน

• ผลหากผิดนัด

หากมีการทำหนังสือรับสภาพหนี้หรือข้อตกลงชำระหนี้ ควรตรวจสอบข้อความให้รอบคอบก่อนลงนาม

เช็คเด้งสามารถฟ้องเรียกเงินได้หรือไม่?

โดยหลัก ผู้ที่มีสิทธิเรียกร้องตามหนี้สามารถใช้สิทธิทางกฎหมายเพื่อเรียกให้ลูกหนี้ชำระหนี้ได้ แต่จะฟ้องในฐานะใด มีสิทธิฟ้องใคร และเรียกเงินได้จำนวนเท่าใด ต้องพิจารณาจากที่มาของหนี้และเอกสารหลักฐานที่มีอยู่

ในบางกรณีอาจมีทั้งประเด็นเกี่ยวกับ หนี้ตามสัญญา และประเด็นเกี่ยวกับ ความรับผิดจากการออกเช็ค จึงควรแยกพิจารณาแต่ละประเด็นให้ชัดเจน

ข้อควรระวังสำหรับผู้ได้รับเช็คเด้ง

สิ่งที่ไม่ควรทำคือเก็บเช็คไว้เฉย ๆ แล้วปล่อยเวลาไปเรื่อย ๆ โดยไม่ตรวจสอบสิทธิของตนเอง

โดยเฉพาะกรณีที่

• เช็คมีจำนวนเงินสูง

• ลูกหนี้เริ่มหลีกเลี่ยงการติดต่อ

• มีการขอเลื่อนกำหนดชำระหลายครั้ง

• เช็คเกี่ยวข้องกับสัญญาซื้อขายหรือธุรกิจ

• เช็คถูกส่งต่อให้บุคคลอื่น

• เช็คมีการแก้ไขข้อความ

• ไม่แน่ใจว่าเช็คออกเพื่อชำระหนี้หรือเพื่อประกันหนี้

กรณีเหล่านี้ควรตรวจสอบข้อเท็จจริงและเอกสารก่อนดำเนินการ เพื่อป้องกันการเสียสิทธิทางกฎหมาย

บทความโดย สำนักกฎหมายนิติธรรมลือชาทนายความ (ศรีราชา) ทนายวิชาญศักดิ์ ก้องสนั่น
ให้คำปรึกษาด้านกฎหมายและดำเนินคดี โดยพิจารณาข้อเท็จจริงและเอกสารเป็นรายกรณี หากได้รับเช็คเด้งและไม่แน่ใจว่าควรแจ้งความ ฟ้องคดี หรือดำเนินการอย่างไร ควรนำ เช็คฉบับจริง เอกสารจากธนาคาร และเอกสารเกี่ยวกับหนี้ ให้ทนายความตรวจสอบก่อนดำเนินการ