คดีเช็ค อายุความกี่ปี? เช็คเด้งต้องดำเนินการภายในกี่เดือน
คดีเช็ค อายุความกี่ปี? เป็นคำถามที่พบได้บ่อยจากผู้ที่ได้รับเช็คแล้วธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงิน หรือผู้ที่ถูกฟ้องเป็นคดีเช็ค
หลายคนเข้าใจว่า เมื่อเช็คเด้งแล้วสามารถแจ้งความได้ภายในระยะเวลาหลายปีเหมือนคดีอาญาทั่วไป แต่ในความเป็นจริง คดีความผิดตามพระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค พ.ศ. 2534 มีประเด็นเรื่อง “อายุความร้องทุกข์ 3 เดือน” ที่ต้องระมัดระวังเป็นอย่างมาก
ดังนั้น หากได้รับเช็คที่ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงิน ไม่ควรปล่อยเวลาให้ผ่านไปโดยไม่ตรวจสอบสิทธิของตนเอง
คดีเช็คต้องแจ้งความภายในกี่เดือน?
ความผิดตาม พระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค พ.ศ. 2534 เป็นความผิดต่อส่วนตัว ผู้เสียหายจึงต้องร้องทุกข์ภายในกำหนดเวลาตามกฎหมาย
โดยหลัก ต้องร้องทุกข์ภายใน 3 เดือน นับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด
สำนักงานตำรวจแห่งชาติได้เผยแพร่แนวทางเกี่ยวกับคดีความผิดต่อส่วนตัว โดยระบุรวมถึงคดีตาม พ.ร.บ.เช็คว่า ต้องร้องทุกข์ภายใน 3 เดือน มิฉะนั้นอาจเกิดปัญหาคดีขาดอายุความร้องทุกข์ได้
ตัวอย่าง
นาย ก. ได้รับเช็คจากนาย ข. เพื่อนำไปชำระหนี้
ต่อมา นาย ก. นำเช็คไปเรียกเก็บเงินกับธนาคาร แต่ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงิน และนาย ก. ทราบว่าเช็คดังกล่าวไม่สามารถเรียกเก็บเงินได้ รวมทั้งทราบว่าใครเป็นผู้สั่งจ่าย
กรณีเช่นนี้ นาย ก. ไม่ควรรอจนใกล้ครบ 3 เดือนแล้วจึงค่อยดำเนินการ แต่ควรรีบตรวจสอบข้อเท็จจริงและสิทธิทางกฎหมายทันที
3 เดือน นับจากวันที่เช็คเด้งหรือไม่?
ประเด็นนี้ต้องระมัดระวัง
การนับกำหนดเวลาร้องทุกข์ไม่ได้พิจารณาเพียงว่า “เช็คลงวันที่อะไร” หรือ “วันที่ออกเช็คคือวันไหน” แต่ต้องพิจารณาหลักเกณฑ์เรื่องวันที่ผู้เสียหาย รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด
ดังนั้น ในแต่ละคดีจึงต้องตรวจสอบข้อเท็จจริงเกี่ยวกับวันที่นำเช็คไปเรียกเก็บเงิน วันที่ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงิน และวันที่ผู้เสียหายทราบข้อเท็จจริงที่เกี่ยวข้อง
แนวปฏิบัติของสำนักงานตำรวจแห่งชาติยังระบุประเด็นเกี่ยวกับวันที่ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินและการนับอายุความในคดีเช็คไว้ด้วย จึงควรพิจารณาข้อเท็จจริงของแต่ละคดีโดยละเอียด
ถ้าเกิน 3 เดือนแล้ว ยังฟ้องคดีเช็คได้หรือไม่?
ต้องแยกเป็น คดีอาญาตาม พ.ร.บ.เช็ค กับ สิทธิเรียกร้องในหนี้เดิม
การที่อาจพ้นกำหนดร้องทุกข์ในคดีอาญาตาม พ.ร.บ.เช็ค ไม่ได้หมายความว่า “หนี้เดิม” จะหายไปโดยอัตโนมัติ
ตัวอย่างเช่น เช็คถูกออกเพื่อชำระหนี้จาก
เงินกู้ยืม
ซื้อขายสินค้า
รับเหมาก่อสร้าง
ค่าบริการ
หนี้ทางธุรกิจ
หนี้ตามสัญญาประเภทต่าง ๆ
ผู้มีสิทธิเรียกร้องควรตรวจสอบต่อไปว่า หนี้เดิมยังสามารถเรียกร้องทางแพ่งได้หรือไม่ และมีอายุความเท่าใด
ดังนั้น คำว่า “คดีเช็คหมดอายุความ” กับ “หนี้หมดอายุความ” จึงไม่ควรนำมาใช้แทนกันโดยอัตโนมัติ
คดีเช็คมีอายุความกี่ปี?
หากถามเฉพาะเรื่อง การร้องทุกข์ในความผิดตาม พ.ร.บ.เช็ค ประเด็นสำคัญคือกำหนด 3 เดือน ตามหลักคดีความผิดต่อส่วนตัว ไม่ใช่การรอหลายปีแล้วจึงค่อยแจ้งความ
แต่หากถามถึง อายุความฟ้องคดีอาญา หรือ อายุความของหนี้เดิมทางแพ่ง ต้องพิจารณากฎหมายและข้อเท็จจริงเพิ่มเติมเป็นกรณี ๆ ไป
เพราะคดีหนึ่งอาจมีทั้ง
เช็ค → หนี้เดิม → การผิดนัด → ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงิน → สิทธิทางอาญา → สิทธิเรียกร้องทางแพ่ง
แต่ละส่วนอาจมีหลักเกณฑ์เรื่องระยะเวลาที่แตกต่างกัน
เช็คเด้งแล้วลูกหนี้ขอผ่อนจ่าย ต้องรอหรือไม่?
กรณีที่ลูกหนี้ขอเวลาและรับปากว่าจะนำเงินมาชำระ ผู้รับเช็คควรระมัดระวังเรื่องกำหนดเวลาในการดำเนินคดี
การเจรจาผ่อนชำระหนี้สามารถทำได้ แต่ควรจัดทำหลักฐานให้ชัดเจน เช่น
จำนวนเงินที่ค้างชำระ
วันที่ต้องชำระ
จำนวนเงินแต่ละงวด
วิธีการชำระ
ผลของการผิดนัด
หลักฐานการรับสภาพหนี้หรือข้อตกลงชำระหนี้
ไม่ควรปล่อยให้การเจรจายืดเยื้อจนทำให้พ้นกำหนดเวลาที่กฎหมายกำหนด
เช็คเด้งต้องเตรียมหลักฐานอะไร?
หากได้รับเช็คและธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงิน ควรเก็บเอกสารที่เกี่ยวข้องไว้ให้ครบ เช่น
เช็คฉบับจริง
ใบคืนเช็คหรือหลักฐานจากธนาคาร
สัญญาหรือเอกสารที่เป็นที่มาของหนี้
ใบส่งสินค้าและใบรับสินค้า
หลักฐานการโอนเงิน
หนังสือรับสภาพหนี้
ข้อความสนทนาเกี่ยวกับการออกเช็ค
หลักฐานการทวงถาม
เอกสารอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับมูลหนี้
หลักฐานเหล่านี้มีความสำคัญต่อการพิจารณาว่าเช็คออกเพื่อชำระหนี้ที่มีอยู่จริงหรือไม่ และข้อเท็จจริงเข้าข่ายความผิดตามกฎหมายหรือไม่
เช็คเด้งทุกกรณีเป็นคดีอาญาหรือไม่?
ไม่ควรเข้าใจว่า “เช็คเด้ง = ผิดอาญาทุกกรณี”
การดำเนินคดีต้องพิจารณาองค์ประกอบตาม พ.ร.บ.เช็ค รวมถึงวัตถุประสงค์ของการออกเช็คและมูลหนี้ที่เกี่ยวข้อง
แนวทางการสอบสวนของสำนักงานตำรวจแห่งชาติระบุถึงประเด็นสำคัญว่า เช็คต้องเกี่ยวข้องกับการชำระหนี้ที่มีอยู่จริงและบังคับได้ตามกฎหมาย จึงต้องพิจารณาข้อเท็จจริงและเอกสารประกอบเป็นรายกรณี
สรุป คดีเช็ค อายุความกี่ปี?
คำถามว่า “คดีเช็ค อายุความกี่ปี?” ต้องแยกประเด็นให้ถูกต้อง
หากเป็นการดำเนินคดีความผิดตาม พ.ร.บ.ว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค พ.ศ. 2534 ซึ่งเป็นความผิดต่อส่วนตัว ผู้เสียหายต้องระมัดระวัง กำหนดเวลาร้องทุกข์ 3 เดือน นับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด
ส่วน หนี้เดิม ที่เป็นมูลเหตุของการออกเช็ค จะมีอายุความเท่าใด ต้องพิจารณาประเภทของหนี้ สัญญา การรับสภาพหนี้ การชำระหนี้บางส่วน และข้อเท็จจริงอื่น ๆ ประกอบกัน
บทความโดย
ทนายวิชาญศักดิ์ ก้องสนั่น
สำนักกฎหมายนิติธรรมลือชาทนายความ (ศรีราชา)
ให้คำปรึกษาและดำเนินคดีเกี่ยวกับ คดีเช็ค คดีแพ่ง คดีอาญา และคดีเรียกชำระหนี้ โดยพิจารณาข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานเป็นรายกรณี