ออกเช็คไม่มีเงิน ผิดหรือไม่?

ออกเช็คไม่มีเงิน ผิดหรือไม่? รู้ข้อกฎหมายก่อนถูกฟ้องคดีเช็ค

ออกเช็คไม่มีเงิน ผิดหรือไม่? เป็นคำถามที่พบได้บ่อย โดยเฉพาะในกรณีที่ผู้สั่งจ่ายออกเช็คเพื่อชำระหนี้ แต่เมื่อผู้รับเช็คนำไปขึ้นเงิน กลับพบว่าเงินในบัญชีไม่เพียงพอ หรือธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงิน

หลายคนเข้าใจว่า “ออกเช็คแล้วเงินไม่พอ = มีความผิดทันที” แต่ในทางกฎหมายไม่ได้พิจารณาเพียงว่าบัญชีมีเงินหรือไม่มีเงินเท่านั้น ยังต้องพิจารณาถึงวัตถุประสงค์ของการออกเช็ค มูลหนี้ พฤติการณ์ของผู้สั่งจ่าย และองค์ประกอบความผิดตามกฎหมายประกอบกัน

บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่ออธิบายหลักกฎหมายเกี่ยวกับ เช็คไม่มีเงิน เช็คเด้ง และคดีเช็ค ให้ประชาชนเข้าใจง่าย

ออกเช็คไม่มีเงิน ผิดกฎหมายหรือไม่?

การออกเช็คในขณะที่มีเงินในบัญชีไม่เพียงพอ อาจมีความผิดตามพระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค พ.ศ. 2534 หากข้อเท็จจริงเข้าหลักเกณฑ์และองค์ประกอบความผิดตามกฎหมาย

แต่ไม่ได้หมายความว่าเมื่อเช็คถูกธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินแล้ว ผู้สั่งจ่ายจะมีความผิดอาญาทุกกรณี

จึงต้องพิจารณาเป็นรายกรณีว่าเช็คออกเพื่อชำระหนี้ที่มีอยู่จริงหรือไม่ และมีพฤติการณ์เข้าข่ายตามกฎหมายหรือไม่

เช็คไม่มีเงินกับเช็คเด้ง ต่างกันอย่างไร?

คำว่า “เช็คเด้ง” เป็นคำที่ประชาชนใช้เรียกกรณีที่ธนาคารไม่จ่ายเงินตามเช็ค

สาเหตุที่ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินอาจมีหลายกรณี เช่น

• เงินในบัญชีไม่เพียงพอ

• บัญชีถูกปิด

• มีการระงับการจ่ายเงิน

• เช็คมีปัญหาด้านรูปแบบหรือรายละเอียด

• มีเหตุอื่นที่ทำให้ธนาคารไม่สามารถจ่ายเงินได้

ดังนั้น การที่ธนาคารไม่จ่ายเงินตามเช็คจึงต้องตรวจสอบสาเหตุและข้อเท็จจริงประกอบ ไม่ควรสรุปทันทีว่าเป็นความผิดอาญา

ออกเช็คไม่มีเงิน ต้องติดคุกหรือไม่?

คำตอบคือ ไม่ใช่ว่าทุกกรณีจะต้องติดคุก

การดำเนินคดีอาญาตามกฎหมายเช็คต้องพิจารณาว่าการกระทำเข้าข่ายองค์ประกอบความผิดหรือไม่

โดยเฉพาะต้องพิจารณาถึงลักษณะของหนี้และวัตถุประสงค์ของการออกเช็ค รวมถึงพฤติการณ์ในขณะที่ออกเช็ค

ดังนั้น หากได้รับเช็คเด้งหรือถูกกล่าวหาว่าออกเช็คโดยไม่มีเงิน ไม่ควรสรุปผลทางคดีจากข้อเท็จจริงเพียงว่า “บัญชีไม่มีเงิน”

ควรตรวจสอบเอกสารและข้อเท็จจริงทั้งหมดก่อน

ออกเช็คเพื่อชำระหนี้ ต้องมีหนี้จริงหรือไม่?

ประเด็นเรื่อง “มูลหนี้” เป็นเรื่องสำคัญในคดีเช็ค

ตัวอย่างเช่น

• เช็คเพื่อชำระเงินกู้

• เช็คเพื่อชำระค่าสินค้า

• เช็คเพื่อชำระค่ารับเหมาก่อสร้าง

• เช็คเพื่อชำระค่าบริการ

• เช็คเพื่อชำระหนี้ทางธุรกิจ

หากเกิดข้อพิพาท ผู้เกี่ยวข้องจึงต้องสามารถอธิบายได้ว่าเช็คออกเนื่องจากหนี้อะไร และหนี้ดังกล่าวมีอยู่จริงหรือไม่

ถ้าออกเช็คไว้เป็นหลักประกันหนี้ จะผิดหรือไม่?

กรณี เช็คประกันหนี้ ต้องพิจารณาอย่างละเอียด เพราะลักษณะการออกเช็คและข้อตกลงระหว่างคู่กรณีอาจแตกต่างกัน

ตัวอย่างเช่น การออกเช็คไว้เพื่อเป็นหลักประกันการปฏิบัติตามสัญญา ไม่จำเป็นต้องมีผลทางกฎหมายเหมือนกับการออกเช็คเพื่อชำระหนี้ที่ถึงกำหนดแล้วในทุกกรณี

ดังนั้น หากมีการนำเช็คประกันหนี้ไปฟ้องคดี ผู้ถูกฟ้องควรตรวจสอบเอกสารและข้อเท็จจริงเกี่ยวกับวัตถุประสงค์ในการออกเช็คอย่างละเอียด

ถ้าเงินไม่พอ แต่ภายหลังนำเงินเข้าบัญชี จะช่วยได้หรือไม่?

กรณีนี้ต้องพิจารณาจากข้อเท็จจริงและช่วงเวลาที่เกี่ยวข้อง

การนำเงินเข้าบัญชีภายหลังจากธนาคารปฏิเสธการจ่ายเช็ค อาจไม่สามารถทำให้เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นก่อนหน้านั้นหายไปโดยอัตโนมัติ

อย่างไรก็ตาม การชำระเงินภายหลังอาจมีผลต่อการเจรจาระหว่างคู่กรณี หรือสถานะของคดีในบางกรณี จึงควรพิจารณาเป็นรายกรณี

หากผู้สั่งจ่ายมีความประสงค์จะชำระเงิน ควรจัดทำหลักฐานการชำระเงินหรือข้อตกลงกับผู้รับเช็คให้ชัดเจน

ถ้าถูกฟ้องคดีเช็ค ควรทำอย่างไร?

หากได้รับหมายเรียกหรือสำเนาคำฟ้องเกี่ยวกับ คดีเช็ค ไม่ควรเพิกเฉยหรือรอจนถึงวันนัดศาล

ควรดำเนินการดังนี้

1. ตรวจสอบเช็คที่ถูกฟ้อง

ตรวจสอบว่าเป็นเช็คฉบับใด จำนวนเงินเท่าใด ลงวันที่อะไร และใครเป็นผู้รับเช็ค

2. ตรวจสอบที่มาของเช็ค

ต้องพิจารณาว่าเช็คออกเพื่อ

• ชำระหนี้

• ค้ำประกัน

• ประกันการทำสัญญา

• ชำระค่าสินค้า

• ชำระค่าบริการ

• หรือมีวัตถุประสงค์อื่น

3. ตรวจสอบมูลหนี้

ดูว่าเจ้าหนี้เรียกร้องเงินจากหนี้อะไร มีสัญญาหรือเอกสารอะไรประกอบ และจำนวนหนี้ตรงกับความเป็นจริงหรือไม่

4. เตรียมพยานหลักฐาน

เช่น

• สัญญา

• ใบเสร็จ

• หลักฐานการโอนเงิน

• ข้อความสนทนา

• หนังสือรับสภาพหนี้

• หลักฐานการชำระเงินบางส่วน

• เอกสารจากธนาคาร

จากนั้นจึงพิจารณาแนวทางต่อสู้คดีให้เหมาะสมกับข้อเท็จจริง

หากชำระเงินให้เจ้าหนี้แล้ว คดีเช็คจะจบหรือไม่?

ไม่ควรเข้าใจว่า “จ่ายเงินแล้วคดีจบอัตโนมัติทุกกรณี”

หากมีการชำระหนี้ภายหลัง ควรตรวจสอบว่าคดีอยู่ในขั้นตอนใด และมีการดำเนินการทางกฎหมายหรือมีข้อตกลงระหว่างคู่กรณีอย่างไร

หากสามารถตกลงกันได้ ควรจัดทำหลักฐานการชำระเงินและข้อตกลงให้ชัดเจน เพื่อป้องกันข้อพิพาทในภายหลัง

เช็คเด้งต้องแจ้งความภายในกี่วัน?

สำหรับความผิดตาม พระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค พ.ศ. 2534 ซึ่งเป็นความผิดต่อส่วนตัว ผู้เสียหายต้องระมัดระวังเรื่อง กำหนดเวลาร้องทุกข์ 3 เดือน นับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด

ดังนั้น หากได้รับเช็คเด้ง ไม่ควรรอจนใกล้ครบกำหนดเวลา ควรตรวจสอบสิทธิและดำเนินการโดยเร็ว

สรุป ออกเช็คไม่มีเงินผิดหรือไม่?

การ ออกเช็คไม่มีเงินหรือมีเงินในบัญชีไม่เพียงพอ อาจนำไปสู่ความรับผิดตามกฎหมายได้ หากข้อเท็จจริงเข้าข่ายองค์ประกอบความผิดตาม พ.ร.บ.ว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค

แต่การที่เช็คเด้งไม่ได้หมายความว่าผู้สั่งจ่ายมีความผิดอาญาทุกกรณี จำเป็นต้องพิจารณา วัตถุประสงค์ของการออกเช็ค มูลหนี้ พฤติการณ์ของคู่กรณี และพยานหลักฐาน ประกอบกัน

หากเป็นผู้รับเช็คที่พบว่าเช็คเด้ง ควรรีบเก็บเช็คฉบับจริงและเอกสารจากธนาคาร และตรวจสอบสิทธิในการดำเนินคดีโดยเร็ว

ส่วนผู้ที่ถูกกล่าวหาหรือถูกฟ้องคดีเช็ค ควรตรวจสอบสำเนาคำฟ้อง เช็ค และเอกสารเกี่ยวกับมูลหนี้ เพื่อวางแนวทางต่อสู้คดีให้ตรงกับข้อเท็จจริง

บทความโดย

ทนายวิชาญศักดิ์ ก้องสนั่น
สำนักกฎหมายนิติธรรมลือชาทนายความ (ศรีราชา)

ให้คำปรึกษาและดำเนินคดี คดีเช็ค คดีแพ่ง คดีอาญา และคดีเรียกชำระหนี้ โดยพิจารณาข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานเป็นรายกรณี