เช็คประกันหนี้ ฟ้องคดีอาญาได้หรือไม่?

เช็คประกันหนี้ ฟ้องคดีอาญาได้หรือไม่?

เช็คประกันหนี้ ฟ้องคดีอาญาได้หรือไม่? เป็นคำถามที่พบได้บ่อยทั้งในกรณีเจ้าหนี้ได้รับเช็คไว้เป็นหลักประกัน และกรณีลูกหนี้ถูกนำเช็คประกันหนี้ไปฟ้องคดี

หลายคนเข้าใจว่า เมื่อเช็คไม่ได้ออกเพื่อชำระหนี้โดยตรง แต่เป็นเพียง “เช็คประกันหนี้” จะไม่สามารถนำไปดำเนินคดีอาญาได้เลย

แต่ในทางกฎหมาย ไม่ควรสรุปเพียงว่าเป็น “เช็คประกันหนี้” แล้วจะไม่มีความผิดอาญา เพราะต้องพิจารณาข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการออกเช็ค วัตถุประสงค์ของเช็ค มูลหนี้ และพฤติการณ์ของคู่กรณีประกอบกัน

เช็คประกันหนี้ คืออะไร?

เช็คประกันหนี้ คือ เช็คที่ผู้สั่งจ่ายมอบให้เจ้าหนี้เพื่อเป็นหลักประกันว่า หากมีการผิดนัดหรือไม่ชำระหนี้ตามเงื่อนไข เจ้าหนี้จะสามารถนำเช็คไปเรียกเก็บเงินได้ตามข้อตกลง

ตัวอย่างเช่น

ลูกหนี้ทำสัญญากู้เงิน 500,000 บาท และมอบเช็คจำนวน 500,000 บาทให้เจ้าหนี้ไว้เพื่อเป็นหลักประกันการชำระหนี้

กรณีลักษณะนี้ต้องพิจารณาต่อว่า เช็คถูกออกและส่งมอบภายใต้ข้อตกลงอย่างไร และเมื่อถึงเวลานำเช็คไปเรียกเก็บเงินนั้น มีข้อเท็จจริงอย่างไร

เช็คประกันหนี้ ฟ้องคดีอาญาได้หรือไม่?

คำตอบคือ ต้องพิจารณาเป็นรายกรณี ไม่สามารถตอบว่าได้หรือไม่ได้ทุกกรณี

การจะมีความผิดตามกฎหมายว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค ต้องพิจารณาว่าการกระทำเข้าองค์ประกอบความผิดตามกฎหมายหรือไม่

ดังนั้น การมีคำว่า “เช็คประกันหนี้” อยู่เพียงอย่างเดียว ไม่เพียงพอที่จะตัดสินว่ามีความผิดหรือไม่มีความผิด

สิ่งที่ต้องตรวจสอบ เช่น

• เช็คออกเพื่อวัตถุประสงค์ใด

• มีหนี้อยู่จริงหรือไม่

• หนี้ถึงกำหนดชำระหรือยัง

• เงื่อนไขในการนำเช็คไปเรียกเก็บเงินคืออะไร

• มีการผิดนัดตามข้อตกลงหรือไม่

• ผู้สั่งจ่ายทราบข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการชำระเงินอย่างไร

• เช็คถูกนำไปขึ้นเงินเมื่อใด

• ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินด้วยเหตุใด

“เช็คประกันหนี้” ไม่ได้แปลว่า “ไม่มีความผิดอาญา” เสมอไป

ประเด็นนี้เป็นสิ่งที่ทั้งเจ้าหนี้และลูกหนี้ควรระวัง

การเรียกเช็คว่า “เช็คประกันหนี้” ไม่ใช่คำตอบสุดท้ายของคดี เพราะศาลต้องพิจารณาจากข้อเท็จจริงและพยานหลักฐาน

ในทางกลับกัน หากจำเลยถูกฟ้องโดยอ้างว่าออกเช็คเพื่อชำระหนี้ แต่ข้อเท็จจริงปรากฏว่าเช็คมีวัตถุประสงค์หรือเงื่อนไขแตกต่างออกไป จำเลยก็สามารถนำข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานดังกล่าวเข้าสู่การพิจารณาคดีได้

ถ้าเช็คประกันหนี้ถูกนำไปขึ้นเงินทั้งที่ยังไม่ถึงกำหนด

กรณีนี้ต้องดูข้อตกลงระหว่างคู่กรณีเป็นสำคัญ

เช่น ตกลงกันว่าเจ้าหนี้จะนำเช็คไปเรียกเก็บเงินได้เมื่อเกิดเหตุผิดนัด แต่เจ้าหนี้กลับนำเช็คไปเรียกเก็บก่อนเกิดเหตุผิดนัด

ข้อเท็จจริงดังกล่าวย่อมเป็นประเด็นที่ควรตรวจสอบ และอาจมีผลต่อการพิจารณาคดี

ดังนั้น หากเกิดข้อพิพาท ควรนำสัญญา ข้อความสนทนา และหลักฐานการตกลงเกี่ยวกับเช็คมาพิจารณาประกอบกัน

ถ้าเช็คประกันหนี้เด้ง ต้องทำอย่างไร?

สำหรับเจ้าหนี้

ควรเก็บหลักฐานให้ครบ ได้แก่

1. เช็คฉบับจริง

2. เอกสารจากธนาคารที่ปฏิเสธการจ่ายเงิน

3. สัญญาหรือเอกสารที่แสดงถึงมูลหนี้

4. หลักฐานการผิดนัด

5. ข้อความหรือหลักฐานเกี่ยวกับการส่งมอบเช็ค

6. หลักฐานการทวงถามหรือการเจรจา

จากนั้นควรตรวจสอบสิทธิในการดำเนินคดีและกำหนดเวลาตามกฎหมายก่อนดำเนินการ

สำหรับลูกหนี้หรือผู้ถูกฟ้อง

ไม่ควรรีบสรุปว่า “เป็นเช็คประกันหนี้จึงสู้ไม่ได้”

ควรตรวจสอบว่า

• เช็คออกเพื่อประกันหนี้อะไร

• มีหนี้จริงจำนวนเท่าใด

• ชำระหนี้ไปแล้วหรือไม่

• มีการผิดนัดจริงหรือไม่

• เช็คถูกนำไปเรียกเก็บตามข้อตกลงหรือไม่

• จำนวนเงินตามเช็คตรงกับหนี้หรือไม่

• มีข้อตกลงภายหลังเกี่ยวกับเช็คหรือไม่

หากมีหลักฐานเหล่านี้ ควรนำไปให้ทนายความตรวจสอบก่อนกำหนดแนวทางต่อสู้คดี

เช็คประกันหนี้กับเช็คชำระหนี้ ต่างกันอย่างไร?

โดยหลักสามารถแยกพิจารณาในเชิงข้อเท็จจริงได้ว่า

เช็คชำระหนี้
ออกเพื่อชำระหนี้ที่มีอยู่ เช่น ซื้อสินค้าแล้วออกเช็คชำระค่าสินค้า

เช็คประกันหนี้
ออกหรือส่งมอบเพื่อเป็นหลักประกันการปฏิบัติตามภาระหนี้หรือข้อตกลง เช่น ส่งมอบเช็คไว้เพื่อประกันการชำระหนี้ตามสัญญา

อย่างไรก็ตาม การเรียกเช็คว่าเป็น “เช็คชำระหนี้” หรือ “เช็คประกันหนี้” ไม่ควรพิจารณาจากชื่อเรียกเพียงอย่างเดียว แต่ต้องดูเจตนา ข้อตกลง และพฤติการณ์ในการออกและส่งมอบเช็คด้วย

ถูกฟ้องคดีเช็คเพราะเช็คประกันหนี้ ต้องเตรียมอะไร?

หากได้รับหมายศาล ควรเตรียมเอกสารทั้งหมดที่เกี่ยวข้อง เช่น

• หมายเรียกและสำเนาคำฟ้อง

• เช็ค

• ใบคืนเช็ค

• สัญญากู้หรือสัญญาที่เกี่ยวข้อง

• หลักฐานการชำระเงิน

• รายการเดินบัญชี

• ข้อความ LINE หรือข้อความสนทนา

• หนังสือทวงถาม

• หลักฐานการเจรจาประนอมหนี้

• ข้อตกลงเกี่ยวกับการนำเช็คไปขึ้นเงิน

เอกสารเหล่านี้จะช่วยให้สามารถตรวจสอบได้ว่า เช็คถูกออกเพื่ออะไร และข้อเท็จจริงในวันที่นำเช็คไปเรียกเก็บเงินเป็นอย่างไร

ระวังเรื่องกำหนดเวลาในการดำเนินคดี

คดีเช็คมีประเด็นเรื่องกำหนดเวลาในการดำเนินคดีที่ต้องให้ความสำคัญ โดยเฉพาะกรณีความผิดอันยอมความได้ ซึ่งมีหลักเรื่องการร้องทุกข์ภายในกำหนดเวลาตามกฎหมาย

ดังนั้น หากเช็คถูกธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินแล้ว ไม่ควรปล่อยเวลาไว้นานโดยไม่ตรวจสอบสิทธิและกำหนดเวลา

ในทางปฏิบัติ หากเป็นคดีที่มีข้อเท็จจริงซับซ้อน ควรนำเช็ค เอกสารจากธนาคาร และเอกสารมูลหนี้ให้ทนายความตรวจสอบโดยเร็ว

สรุป

เช็คประกันหนี้ ฟ้องคดีอาญาได้หรือไม่?

คำตอบไม่ใช่ “ได้ทุกกรณี” และไม่ใช่ “ไม่ได้ทุกกรณี”

ต้องพิจารณาว่าเช็คถูกออกเพื่อวัตถุประสงค์ใด มีมูลหนี้หรือข้อตกลงอย่างไร มีการผิดนัดหรือไม่ และข้อเท็จจริงทั้งหมดเข้าองค์ประกอบความผิดตามกฎหมายหรือไม่

ดังนั้น หากเป็น เจ้าหนี้ อย่าเพียงดูว่าเช็คเด้งแล้วรีบดำเนินคดี แต่ควรตรวจสอบองค์ประกอบความผิดและหลักฐานให้ครบถ้วน

ส่วน ลูกหนี้ที่ถูกนำเช็คประกันหนี้ไปฟ้อง ก็ไม่ควรคิดว่าตนเองไม่มีทางต่อสู้ เพียงเพราะเช็คเป็นเช็คประกันหนี้ ควรตรวจสอบมูลหนี้ ข้อตกลง และหลักฐานทั้งหมดก่อน

บทความโดย

ทนายวิชาญศักดิ์ ก้องสนั่น
สำนักกฎหมายนิติธรรมลือชาทนายความ (ศรีราชา)

ให้คำปรึกษาและดำเนินคดีเกี่ยวกับ คดีเช็ค คดีแพ่ง คดีอาญา หนี้สิน และข้อพิพาททางสัญญา โดยพิจารณาข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานเป็นรายกรณี

Secondary Keywords: เช็คประกันหนี้, เช็คค้ำประกัน, เช็คเด้ง, คดีเช็ค, ฟ้องคดีเช็ค, เช็คประกันหนี้ผิดไหม, เช็คประกันหนี้ฟ้องได้ไหม, สู้คดีเช็ค